• Zwiększ rozmiar czcionki
  • Domyślny  rozmiar czcionki
  • Zmniejsz rozmiar czcionki
Email Drukuj PDF
Historia gminy

Gmina Wilkowice, rozciągająca się po obu stronach rzeki Białej (Białki), obejmuje dwie krainy polityczno - geograficzne. W skład tego obszaru wchodzą trzy, sąsiadujące ze sobą wsie: Wilkowice, Bystra (część lewobrzeżna - Śląska, prawobrzeżna - Krakowska) i Meszna, które na obszarze 32 km2, zmieszkuje ponad 11 tys. ludności.

Białka stanowiła niegdyś naturalną granicę pomiędzy regionem Śląska i Małopolski. Co więcej, w latach 1457 - 1472 na jej linii przebiegała granica państwa. To właśnie ona sprawiła, że historia lewobrzeżnej i prawobrzeżnej części dzisiejszej gminy Wilkowice kształtowała się w odmienny sposób.

Początki tych miesjcowości związane są z okresem walki z pogaństwem - okoliczne góry i gęste lasy dawały schronienie przed postępującym chrześcijaństwem. W drugiej połowie XIII w. zakon cystersów otrzymał od książąt raciborskich dominium łodygowickie w celu nawracania pogan. Na początku XIV w. opat klasztoru cystersów z Rud koło Raciborza - o imieniu Wilk - założył na zboczach Magurki wieś Wilkowice, sprowadzając w to miejsce osadników. Wilkowice i Bystra Krakowska, a także tereny obecnej wsi Meszna, należące do dominium Łodygowice, dzieliły losy swych właścicieli - w końcu XV w. kupił je właściciel Żywca, starosta spiski Piotr Komorowski, wprowadzając kalwinizm i sprowadzając grupę pasterzy wołoskich. Następni własciciele tych dóbr to Zbarascy, Wiśniowieccy i Warszyccy. 8 marca 1656 r. mieszczanie żywieccy postanowili bronić swego miasta przed Szwedami. Dogodnym do tego miejscem była "Brama Wilkowicka", w Mikuszowicach stoczono przegraną walkę z najeźdźcą, który w odwecie spalił Mikuszowice i Wilkowice. W 1675 r. Jan Wielopolski hrabia z Pieskowej Skały, kanclerz wielki koronny wykupił te tereny wraz z całą Żywiecczyzną, która dostała się we władanie Wielopolskich na ponad 160 lat. W 1838 r. dobra ziemskie przeszły w posiadanie Habsburgów. W 1848 r. chłopi galicyjscy zostali uwłaszczeni i otrzymali wolność osobistą.

Dzieje lewobrzeżnej części gminy są ściśle związane z historią pobliskiego miasta Bielska, założonego przez księcia cieszyńskiego Mieszka z rodu Piastów. Bystra Śląska powstała, jako osada drwali, z ludności pochodzącej ze Śląska oraz spośród kolonistów niemieckich (z tego powodu bywa nazywana "Bystrą Niemiecką"), którzy tereny miejskie, zaludnili już w drugiej połowie XIX w. w ramach akcji zagospodarowywania Pogórza Śląskiego. W 1327 r. tereny te przestały należeć do Polski, gdyż wraz z księstwem cieszyńskim, zostały przyłączone do Królestwa Czeskiego. Natomiast w latach 1526 - 1918 należały do austriackiej dynastii Habsburgów. W 1570 r. Bystra wraz z Mikuszowicami została zakupiona przez szybko bogacące się Bielsko. W owym czasie zmieniali się również właściciele tych terenów. W 1565 r. książę cieszyński Wacław II Adam przekazał swe włości w posiadanie synowi Fryderykowi Kazimierzowi. Natomiast po jego śmierci, gdy zostały one sprzedane, przestały być własnością rodu Piastów. W latach 1752 - 1848, jako ostatni, władzę nad tym obszarem sprawowała rodzina książąt Sułkowskich. Bystra Śląska była własnością miejską do XIX w., a w późniejszym okresie stała się gminą wiejską.

W 1956 r. dwa odrębne sołectwa Bystra Śląska i Krakowska zostały połączone w jedną Gromadzką Radę Narodową w Bystrej, która od 1973 r. należy do gminy Wilkowice. W 2005 r. zostało przeprowadzone referendum, w którym mieszkańcy zadecydowali, że nazwa miejscowości zostanie ujednolicona. Od chwili wejścia w życie ustawy w tej sprawie obie części wsi: Śląska i Krakowska występują pod wspólną nazwą - Bystra.

Istnieje również kilka interesujących legend związanych z historią naszej gminy. W latach 1620 - 1630 po beskidzkich lasach grasował zbójnik z Wilkowic o nazwisku Rogacz, który w czasie pościgu został zabity i pogrzebany na pobliskiej górze, zwanej odtąd Rogaczem (828 m n.p.m.). Także najwyższa góra leżąca w granicach gminy Wilkowice - Klimczok (1117 m n.p.m.) nazwana jest od nazwiska zbója Mateusza Klimczoka, urodzonego w Lipowej.

Gmina Wilkowice, dzięki swym walorom przyrodniczo-krajobrazowym oraz leczniczemu górskiemu klimatowi, cieszy sie niesłabnącym uznaniem, zarówno wśród licznie ją odwiedzajacych turystów, jak i kuracjuszy, przebywajacych w bystrzańskim "Sanatorium". Nasza gmina posiada niezwykle dogodne warunki do rekreacji i uprawiania sportu. Otoczona jest pasmem gór Beskidu Śląskiego (Równia: 607 m, Kozia Góra: 686 m, Kołowrót: 798 m, Szyndzielnia: 1031 m, Klimczok: 1117 m, Magura: 1093 m) oraz Beskidu Małego (Czupel: 933 m, Magurka Wilkowicka: 912 m, Chrobacza Łąka: 826 m), które oddziela "Brama Wilkowicka". Dzięki temu, że beskidzkie doliny leżą u stóp pięknych gór o ostro nachylonych stokach i łagodnych szczytach, są niezwykle atrakcyjne dla amatorow pieszych wędrówek po świerkowych, bukowych i jodłowych lasach. z pewnością zajmują również bardzo ważne miejsce na "zimowej mapie" Polski, co, oprócz dogodnemu ukształtowaniu terenu, zawdzięczają równiez istnieniu schronisk oraz wyciągów narciarskich.

Na terenie Bystrej znajduje sie ośrodek wypoczynkowy "Skipark", który posiada całoroczny stok igielitowy, pozwalający wielbicielom "białego szaleństwa" cieszyć się jazdą na nartach nie tylko w zimie.

Do jednego z najlepiej wyposażonych schronisk turystycznych w naszej gminie należy "Klimczok" położony 1110 m n.p.m., którego historia sięga 1867 roku, kiedy to istniał, jeszcze jako dom myśliwski barona Klobusa. Przez lata zmieniali się jego właściciele; z rąk Klementyny von Primaversi (schronisko o nazwie "Klementynówka") budynek został wykupiony przez niemiecką organizację turystyczną "Beskiden Verein". Dzisiejsze schronisko nie przypomina już tego sprzed lat, trzykrotnie trawionego przez pożar. Reprezentuje ono wysoki standard hotelowy i jest z pewnością warte odwiedzenia podczas wędrówki po jednym z wielu szlaków turystycznych. Proponowane trasy wycieczek można znaleźć na naszej stronie internetowej.

Kolejnym ważnym ośrodkiem turystycznym jest całoroczne schronisko, znajdujące się na Magurce Wilkowickiej, którą porastają lasy jodłowo-świerkowe, a ze szczytu rozciąga się piękny widok na Babią Górę, Pilsko i Wielką Raczę oraz Baranią Górę, Skrzyczne i Klimczok.

Niegdyś Gmina Wilkowice gościła letników w rozlicznych willach, dziś ofeuje ona wiele hoteli, restauracji i pizzerii. Na turystów czekają również boiska sportowe korty tenisowe, baseny, wypożyczalnie sprzętu sportowego i wiele innych atrakcji.

Mikroklimat, który panuje w naszej gminie, jest od dawna znany i ceniony ze względu na swoje lecznicze właściwosci. Jako pierwszy odkrył to w 1897 roku austriacki lekarz Ludwik Jekeles, który założył w Bystrej Zakład Wodoleczniczy. Na terenie gminy znajdują się dwa szpitale, w tym jeden specjalistyczny. W "Specjalistycznym Zespole Chorób Płuc i Gruźlicy" w Bystrej leczyli się między innymi Maria Konopnicka, Ignacy Daszyński i Tadeusz Reger. Historia sanatoryjnych pawilonów rozpoczęła się już w 1870 roku, kiedy to istniały jako wytwórnia półfabrykatów dla fabryki papierniczej. Do celów uzdrowiskowych zostały one przeznaczone po zakupieniu ich przez wspomnianego dra Jekelesa. Dzięki zbawiennemu działaniu klimatu oraz wód mineralnych, możliwe było leczenie rozlicznych chorób: dróg oddechowych, serca, układu pokarmowego, naczyń krwionośnych i wielu innych. Stosowano przeróżne, na tamtejsze lata nowoczesne, metody leczenia. Chorych poddawano kąpielom parowym oraz z dodatkami chemicznymi, a także elektryzowaniu. Pomimo upływu lat "Sanatorium" w Bystrej jest wciąż niezwykle cenionym ośrodkiem leczniczym, w ktorym zostały również utworzone poradnie konsultacyjne.

Krajobraz Beskidów, a szczególnie wsi Bystra rozsławił, dzięki swemu talentowi, znany malarz - akwarelista Julian Fałat. Po raz pierwszy odwiedził naszą gminę w 1893 r. w poszukiwaniu inspiracji dla swojej twórczości, natomiast ze względów zdrowotnych przybył ponownie w 1902 r. Malownicze rejony Beskidów oczarowały malarza tak bardzo, że postanowił się tu osiedlić. W tym celu zakupił posiadłość wraz z willą letniskową i w 1910 r. zamieszkał w Bystrej wraz ze swoją żoną Marią oraz trojgiem dzieci: Heleną, Lucjanem i Kazimierzem. Dom malarza, który od jego nazwiska został nazwany "Fałatówką", gościł wielu znamienitych polskich artystów takich jak: Jacek Malczewski, Wojciech Kossak, czy Kornel Makuszyński. Po śmierci Fałata, który zmarł 9 lipca 1929 r., jego bystrzańska willa często zmieniała właścicieli, m. in. pełniła ona funkcję przedszkola oraz domu wczasowego. Wreszcie 5 VIII 1973 r. otworzono w niej biograficzno - artystyczne muzeum Juliana Fałata, które od 1975 r. jest oddziałem Muzeum Okręgowego w Bielsku-Białej. W latach 1994-96 "Fałatówka" została poddana gruntownemu remontowi, dzięki czemu odwiedza ją wielu turystów.

Dzisiejsza gmina Wilkowice wydaje się być wciąż niezwykle silnie związana ze swoją historią. Pamięć o dawnych czasach oraz potrzebę kultywowania tradycji podtrzymuje prężnie działające Towarzystwo Przyjaciół Bystrej, którego początki sięgają 1905 roku. Gmina Wilkowice ma również swojego kronikarza. Mieszka on i tworzy w Bystrej. Dokumentuje wszystko, co dotyczy historii Bystrej, Mesznej i Wilkowic. Opracował już ponad 20 tomów Kronik, które opisują historię przodków i ludzi żyjących współczesnie. Jan Halama, bo właśnie o nim mowa, jako jedyny posiada poczet dawnych wójtów i powojennych naczelników Bystrej i Wilkowic.

Na terenie gminy Wilkowice znajduje sie wiele niezwykłych i cennych obiektów zabytkowych, do których, miedzy innymi, należą:

  • pomniki przyrody:
    • 900-letni cis w Bystrej Górnej
    • 600-letnia lipa przy ul. Jodłowej
  • przykłady budownictwa willowego z przełomu XIX i XX wieku:
    • willa Juliana Fałata "Fałatówka" w Bystrej Śląskiej ( obecnie muzeum )
    • pensjonat "Mika", przy ulicy Szczyrkowskiej ( obecnie hotel "Specjalistycznego Zespołu Chorób Płuc i Grużlicy" )
    • "Willa Krystyna" ( obecnie budynek przy ul. Klimczoka )
    • "Willa Chata" ( ul. Klimczoka )
    • "Willa Halamówka" ( ul. Klimczoka )
    • "Willa Mira - Mary" ( ul. Klimczoka )
    • "Willa Żółkowski" ( ul. Grabecznik )
    • "Willa Wanda" ( ul. Juliana Fałata )
  • kapliczki i krzyże przydrożne:
    • krzyż z rzeźbą Chrystusa Ukrzyżowanego i Gołębicą z XIX w. ( znajduje sie obok "Fałatówki" )
    • kamienny krzyż z XIX w. ( znajduje sie na terenie kościoła w Bystrej Śląskiej, ul. Szczyrkowska )
    • kapliczka z 1920 r. znajdująca się na terenie "Sanatorium" w Bystrej Śląskiej
    • kamienny posąg przydrożny Chrystusa Nazareńskiego na kolumnie z 1819 r. otoczony balustradą z 1838 r. (Jakub Krista, Maciej Dutka)
  • pomniki:
    • pomnik Pamięci Narodowej z 1944 r. przy ul. Klimczoka
    • obelisk Ignacego Daszyńskiego z 1985 r. znajdujący sie na terenie "Sanatorium"
    • grobowiec rodziny Fałatów znajdujący się na cmentarzu parafii rzymskokatolickiej w Bystrej Śląskiej
Opracowanie: Karolina Olma
LAST_UPDATED2